س 117 - ملاك قضاوت و داورى بين جوامع مختلف كه آيا صالح هستند يا غيرصالح چيست ؟ ( بحث اجتماعى ) ج - در داورى نسبت به جوامع متمدن ، معيار صلاح و فساد را نبايد افراد آن جامعه قرار داد و نبايد افراد آن جامعه را با افراد جامعه‌هاى ديگر سنجيد ، اگر ديديم كه مثلا فلان كشور غربى در بين خود چنين و چنانند ، رفتارى مؤدبانه دارند ، به يكديگر دروغ نمىگويند ، و مردم فلان كشور شرقى و اسلامى اين‌طور نيستند ، نمىتوانيم بگوييم پس به‌طور كلى جوامع غربى از شرقىها بهترند ، بلكه بايد شخصيت اجتماعى آنان را و رفتارشان با ساير جوامع را معيار قرار داد ، بايد ديد فلان جامعه غربى كه خود را متمدن قلمداد كرده‌اند ، رفتارشان با فلان جامعه ضعيف چگونه است ، و خلاصه بايد شخصيت اجتماعى او را با ساير شخصيت‌هاى اجتماعى عالم سنجيد . ولى متأسفانه فضلاى غرب‌زدهء ما از اين معنا غفلت ورزيدند و درنتيجه دچار خلط و اشتباه شدند ، ( و چون ديده‌اند كه فلان شخص انگليسى در لندن پولى كه در زمين افتاده بود برنداشت و يا فلان عمل صحيح را انجام داد و مردم فلان كشور شرقى اين‌طور نيستند ، آنچنان شيفتهء غربى و منزجر از شرقى شدند كه به‌طور يك كاسه حكم كردند به اينكه تمدن غرب چنين و چنان است در مقابل شرقىها اين‌طور نيستند ، و پا را از اين هم فراتر نهاده و گفتند اسلام در اين عصر نمىتواند انسان‌ها را به صلاح لايق‌شان هدايت كنند ) . در حالى كه اگر جامعه غرب را يك شخصيت مىگرفتند ، آن وقت رفتار آن